Zeytin ve zeytinyağı sektöründe üretim miktarının belirlenmesi ve kayıt dışı ürünlerle mücadele amacıyla yeni bir izlenebilirlik uygulaması başlatıldı. Değirmenlere getirilen zeytinler tartılacak, sıkımın ardından elde edilen yağ miktarı da kayıtlara işlenecek. Sektör temsilcileri, uygulamanın hem üretim verilerinin oluşturulmasına hem de denetimlerin güçlendirilmesine katkı sağlayacağını belirtiyor.
Değirmenlere kayıt formları gönderildi
Esnaf Zanaatkârlar ve Üreticiler Pazarlama Kooperatifi (EZKOOP) Başkanı Hürrem Tulga, Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası çerçevesinde hazırlanan formların ülke genelindeki 17 değirmene ulaştırıldığını açıkladı. Buna göre üreticilerin teslim ettiği zeytinin miktarı ile sıkım sonrasında ortaya çıkan yağ kaydedilecek. İşlem tamamlandığında üreticiye fiş verilecek; Tarım Dairesi ise mevzuat kapsamında denetim yapacak.
Tulga, sistemin ülkedeki üretimin daha doğru hesaplanmasını sağlayacağını ve kayıt dışı ürünlerin belirlenmesine yardımcı olacağını ifade etti. Zeytin Konseyi üyesi Dr. Med. Vet. Nazım Akçaba da üretim, işleme, depolama ve satış faaliyetlerinin kayıt altında tutulmasının güvenilir ürün dolaşımı açısından gerekli olduğunu söyledi. Akçaba’ya göre toplanacak veriler, sektörün mevcut durumunu ortaya koymanın yanı sıra ileride oluşturulacak kamu politikalarına da kaynak sağlayabilir.
İlgili haber: Zeytinlik ve Bostancı-Taşpınar’da arazi yangını
Zeytincilikte üretici sayısı artıyor
Tulga, son yıllarda zeytin yetiştiriciliğine ilginin yükseldiğini ve ağaç dikiminin yaygınlaştığını belirtti. Ülkede ticari ölçekte 2 bini aşkın zeytin üreticisi bulunduğunu, bunun dışında kendi tüketimi için üretim yapan çok sayıda kişinin de olduğunu kaydetti. Kurak ve sıcak koşullara dayanıklı zeytinin ülke iklimine uygun bir tarımsal ürün olduğunu söyleyen Tulga, hasadın giderek önemli bir üretim dönemine dönüştüğünü dile getirdi.
2016’da kurulan EZKOOP’un 2018’de zeytin alımı ve yağ üretimine başladığını aktaran Tulga, başlangıçta 25 üreticiyle çalışırken bugün bu sayının 300’e çıktığını bildirdi. Kooperatif, üreticilerden aldığı zeytinleri işleyip analizlerden sonra piyasaya sunuyor. Tulga, ürün analizlerinin akredite laboratuvarlarda yapıldığını, yeni kurulan laboratuvarın devreye girmesiyle çalışmaların ülkede yürütülmeye başlandığını söyledi.
Kooperatifin İngiltere ve Avustralya’ya satış yaptığını belirten Tulga, pandemi döneminde iç piyasada biriken ürünlerin ihracatla değerlendirildiğini anlattı. Ürünlerin dağıtımını 2023’ten itibaren doğrudan üstlendiklerini, böylece aracı kaynaklı maliyetleri azaltarak daha uygun fiyat sunabildiklerini kaydetti.
İlgili haber: Yangın Güvenliği İçin Öğrenci ve Halka Bilgilendirme Yapıldı
Maliyetler ve kayıt dışı satış baskısı
Tulga, yükselen enflasyonun üretim giderlerini artırdığını ve yerli ürünlerin fiyat rekabetini zorlaştırdığını savundu. Güneyden getirilen ürünlerin kayıt dışı biçimde satılmasının ve bazı tüketicilerin daha ucuz karışım yağları tercih etmesinin yerli üreticileri etkilediğini belirtti. Kaçakçılıkla mücadele için polis, Maliye Bakanlığı ve Tarım Bakanlığıyla temas kurulduğunu; denetim ve bilgilendirme çalışmalarının sürdüğünü aktardı.
Üretici desteklerinin de yeniden düzenlenmesini istediklerini söyleyen Tulga, dönüm başına verilen teşvikler yerine üretilen yağın litresi ya da belirli miktardaki zeytin üzerinden destek sağlanmasını önerdiklerini ifade etti. Kayıt uygulamasının vergi gelirlerine de katkı sunabileceğini belirten Tulga, maliyet artışlarının üreticilerin gelirini olumsuz etkilediğine dikkat çekti.
Yasa, denetim ve üretim kalitesi
Akçaba, sektörün gerçek üretim kapasitesinin bugüne kadar kesin biçimde belirlenemediğini söyledi. Tarım Bakanlığı bünyesinde 2019’da kurulan 12 kişilik komitenin çeşitli tarım ürünlerine yönelik yasa çalışmaları yürüttüğünü, bu çalışmalar arasından Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası’nın Temmuz 2023’te Meclis’ten geçtiğini hatırlattı. Yasa hazırlanırken Uluslararası Zeytin Konseyi kriterlerinden yararlanıldığını belirten Akçaba, uygulamanın tamamlanması için gerekli düzenlemelerin büyük bölümünün henüz yürürlüğe girmediğini kaydetti. Sektörde izinli yaklaşık 56 firma bulunduğunu da ekledi.
Akçaba, ülkedeki zeytinyağı üretiminin yıllara göre değişerek yaklaşık bin ila bin 500 ton arasında seyrettiğini, iklim koşullarının rekolteyi etkilediğini belirtti. İlkbaharda görülen ani sıcaklıklar ve tozlu havanın çiçeklenme ile döllenme sürecine zarar verebildiğini söyledi. Kıbrıs zeytini ve zeytinyağının yüksek kalite potansiyeline rağmen hasat, işleme, depolama ve pazarlama süreçlerinde geliştirilmesi gereken alanlar bulunduğunu ifade etti.
Yağın saflığının ve niteliğinin belirlenmesinde laboratuvar analizlerinin önemine işaret eden Akçaba, mevcut laboratuvarda tağşiş tespiti yapılabildiğini bildirdi. Zeytin sıkımından kalan pirinadan kimyasal yöntemlerle yağ elde edilmesinin yasak olduğunu hatırlatarak, bu ürünlerin tüketiciye sunulmaması gerektiğini vurguladı.
Hasat işçiliğinin önemli bir gider kalemi olduğunu belirten Akçaba, mekanik toplama yöntemlerinin maliyetleri düşürebileceğini söyledi. Geleneksel yöntemlerle kilogram başına yaklaşık 19 TL’ye ulaşabilen toplama giderinin kombay kullanımıyla 3 TL civarına inebileceğini aktardı. Mekanik hasadın zeytinin beklemeden değirmene ulaştırılmasına da olanak sağlayarak kaliteyi koruyabileceğini ifade eden Akçaba, erken hasat, hızlı sıkım, uygun depolama ve doğru ambalajlamanın sektörün rekabet gücünü artıracağını kaydetti.
News
