Akdeniz’in üçüncü büyük adası Kıbrıs’ın siyasi tarihi; antik çağdan bugüne uzanan uzun bir takvim üzerine kurulu. Kıbrıs sorunu kronolojisi başlığı altında bu yazı, adadaki siyasi anlaşmazlığın başlangıcından bugüne dek yaşanan önemli olayları yıl yıl sıralıyor. Böylece Kıbrıs meselesinin hangi aşamalardan geçtiğini bütüncül biçimde görebilirsiniz.
1878-1959: İngiliz İdaresi ve Enosis Hareketleri
Adanın idaresinin İngiltere’ye bırakıldığı 1878’den Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1960’a dek uzanan dönem, Enosis (Yunanistan’a bağlanma) taleplerinin yükseldiği ve iki toplum arasındaki gerilimin belirginleştiği dönemdir.
- 4 Haziran 1878: Kıbrıs Antlaşması imzalandı, ada idaresi İngiltere’ye bırakıldı
- 1914: I. Dünya Savaşı nedeniyle İngiltere Kıbrıs’ı ilhak etti
- 1923: Lozan Antlaşması; Türkiye Kıbrıs üzerindeki haklarından vazgeçti
- 1925: Kıbrıs ’Kraliyet Kolonisi’ ilan edildi
- 1950: Rum toplumu arasında Enosis yönünde gayri resmi referandum
- 1 Nisan 1955: EOKA silahlı eylemlere başladı
- 1958: Kıbrıs Türk toplumu ’Taksim’ tezini öne çıkardı
1959-1963: Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Kuruluşu
- 19 Şubat 1959: Londra ve Zürih Antlaşmaları imzalandı
- 16 Ağustos 1960: Kıbrıs Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti
- Aralık 1960: Makarios cumhurbaşkanı, Dr. Fazıl Küçük cumhurbaşkanı yardımcısı seçildi
- 30 Kasım 1963: Makarios, anayasada 13 madde değişiklik önerdi
1963-1974: Çatışmalar ve Müdahale Öncesi
Makarios’un değişiklik önerisi reddedilince başlayan toplumlar arası çatışmalar bu dönemi şekillendirdi.
İlgili haber: KKTC’nin En İyi Casinoları Karşılaştırması
- 21 Aralık 1963: Kanlı Noel olayları başladı
- Mart 1964: BM Barış Gücü (UNFICYP) adaya konuşlandı
- Ağustos 1964: Erenköy çatışmaları
- Kasım 1967: Boğaziçi ve Geçitkale olayları; Türkiye’nin müdahale hazırlığı
- 1968-1974: BM gözetiminde toplumlararası müzakereler
- 21 Nisan 1967: Yunanistan’da askeri cunta iktidarı aldı
1974: Barış Harekâtı Yılı
Kıbrıs sorununun kronolojisinde 1974 en belirgin yıl. Hem darbe hem harekât hem de uluslararası görüşmeler aynı yıla sığdı.
- 15 Temmuz 1974: Yunan Cuntası destekli EOKA-B, Makarios’u devirdi; Nikos Sampson iktidara geldi
- 20 Temmuz 1974: Kıbrıs Barış Harekâtı başladı
- 22 Temmuz 1974: İlk ateşkes
- 25-30 Temmuz 1974: I. Cenevre Konferansı
- 9-14 Ağustos 1974: II. Cenevre Konferansı sonuçsuz kaldı
- 14 Ağustos 1974: İkinci harekât başladı
- 18 Ağustos 1974: Ateşkesle harekât tamamlandı; adanın yüzde 36’sı Türk kontrolüne geçti
1975-1983: Federe Devletten Bağımsız KKTC’ye
- 13 Şubat 1975: Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu
- Şubat 1977: Makarios-Denktaş Doruk Anlaşmaları
- Ağustos 1977: Makarios hayatını kaybetti
- Mayıs 1979: Kiprianu-Denktaş 10 İlke Anlaşması
- 15 Kasım 1983: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti
- 18 Kasım 1983: BM Güvenlik Konseyi 541 sayılı kararıyla KKTC’yi tanımadı
1984-2003: Müzakereler ve Denize Açılma
- 1984: BM himayesinde ’Yakınlaştırma Görüşmeleri’ başladı
- 1989: BM Genel Sekreteri’nin ’Fikirler Dizisi’
- 1992: BM Gali Fikirler Dizisi
- 1999: Kıbrıs Cumhuriyeti’nin AB müzakereleri başladı
- Kasım 2002: BM tarafından Annan Planı önerildi
- 23 Nisan 2003: İlk kez kuzey-güney geçişleri açıldı
2004-2015: Annan Planı ve AB Üyeliği
- 24 Nisan 2004: Annan Planı referanduma sunuldu; Türkler yüzde 64,9 ile ’evet’, Rumlar yüzde 75,8 ile ’hayır’ dedi
- 1 Mayıs 2004: Güney Kıbrıs AB üyesi oldu
- 2006: KKTC’de Taşınmaz Mal Komisyonu kuruldu
- Eylül 2008: Hristofyas-Talat görüşmeleri
- Şubat 2014: Ortak bildiri; müzakereler yeniden başladı
2016-2025: Doğu Akdeniz ve İki Devletli Vizyon
- Ocak 2017: Cenevre müzakereleri başladı
- Temmuz 2017: Crans-Montana müzakereleri sonuçsuz kaldı
- 2018: Türkiye, Doğu Akdeniz’de sondaj faaliyetlerine başladı
- Ekim 2020: KKTC seçimlerini Ersin Tatar kazandı; iki devletli yapı vurgusu arttı
- Nisan 2021: Cenevre 5+BM gayri resmi konferansı
- 2022-2025: BM Genel Sekreteri’nin farklı Kıbrıs temsilcileri aracılığıyla yürüttüğü iletişim turları
Kıbrıs Sorunu Kronolojisinde Öne Çıkan Beş Dönüm Noktası
Kronolojinin bütününe bakıldığında Kıbrıs sorunu kronolojisi içinde ayrışan beş dönüm noktası şunlar:
- 1878 Kıbrıs Antlaşması
- 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluşu
- 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı
- 1983 KKTC’nin kuruluşu
- 2004 Annan Planı referandumu ve AB üyeliği
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kıbrıs sorununun başlangıç tarihi nedir?
Modern sorunun başlangıcı olarak 1950’ler kabul edilir; ancak 1878 Kıbrıs Antlaşması, adanın siyasi seyrini değiştiren başlangıç olayı olarak da öne çıkar.
İlgili haber: KKTC’de Hangi Para Birimi Kullanılır?
Kıbrıs Barış Harekâtı hangi yılda gerçekleşti?
Harekât 20 Temmuz 1974’te başladı, 18 Ağustos 1974’te sona erdi.
KKTC ne zaman kuruldu?
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, 15 Kasım 1983’te bağımsızlığını ilan etti.
Annan Planı kaç yılında referanduma sunuldu?
24 Nisan 2004’te adanın iki tarafında ayrı ayrı referanduma sunuldu.
Güney Kıbrıs AB’ye hangi yıl katıldı?
Kıbrıs Cumhuriyeti, 1 Mayıs 2004’te Avrupa Birliği’ne tam üye oldu.
BM Barış Gücü adaya ne zaman geldi?
UNFICYP, Mart 1964’te adaya konuşlandı ve bugün hâlâ görevini sürdürüyor.
1878 Kıbrıs Antlaşması: Detayları ve Arka Planı
4 Haziran 1878’de İstanbul’da imzalanan Kıbrıs Antlaşması, 93 Harbi’nin (Osmanlı-Rus Savaşı) ardından Osmanlı’nın Rusya karşısında İngiltere’nin desteğine ihtiyaç duyduğu dönemde hayata geçti. Adanın idaresi İngiltere’ye bırakılırken mülkiyet Osmanlı’da kaldı. Ancak 1914’te İngiltere tek taraflı ilhak kararı aldı ve 1923 Lozan ile Türkiye adanın İngiliz egemenliğini tanıdı.
1960 Anayasası: Kuruluş Felsefesi
Kıbrıs Cumhuriyeti’nin 1960 Anayasası; iki toplumun eşit kurucu statüsünü esas alıyordu. Cumhurbaşkanı ve yardımcısı iki toplumdan ayrı ayrı seçiliyor, veto hakkı her iki tarafa tanınıyordu. Ancak bu yapının uygulamada iki toplum arasında anlaşmazlık üretmesi, üç yıl içinde 1963 Kanlı Noel olaylarına zemin hazırladı.
1974 Sonrası Yeni Dengeler
1974 Barış Harekâtı sonrası adada hem demografik hem de siyasi harita yeniden çizildi. 160 bin Kıbrıs Türkü kuzeye, 200 bin Kıbrıs Rumu güneye göç etti. Bu nüfus değişimi, iki bölgeli yapının günümüze taşınmasının zeminini oluşturdu.
Kronolojik Anlatımın Okuyucu İçin Önemi
Kıbrıs sorununun yıl yıl takibi; meseleyi güncel bir başlık olarak değil, uzun bir tarihsel hat üzerinde değerlendirme imkânı veriyor. Olayların sebep-sonuç ilişkisini net biçimde görebilmek için bu kronolojik perspektif oldukça yararlı.
BM Güvenlik Konseyi Kararları
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kıbrıs sorunu hakkında onlarca karar aldı. 1964’teki 186 sayılı karar Barış Gücü’nün kurulmasını sağladı. 1974’teki 353 ve 360 sayılı kararlar ateşkese ve müzakerelere çağrı yaptı. 1983’teki 541 ve 1984’teki 550 sayılı kararlar ise KKTC’nin bağımsızlık ilanını tanımadı. Bu kararlar, uluslararası toplumun Kıbrıs sorunuyla ilgili tutumunun yasal omurgasını oluşturuyor.
Kıbrıs Sorunu ve Türkiye’nin AB Süreci
Türkiye’nin AB üyelik müzakereleri 2005’te başladı ancak 2006’dan itibaren Kıbrıs meselesi nedeniyle pek çok başlık askıya alındı. Gümrük Birliği güncellemesi, vize serbestisi ve müzakere fasıllarının açılması Kıbrıs sorununun gölgesinde kaldı. Bu gelişmeler, kronolojinin günümüze uzanan diplomatik hattında da izini sürmeyi gerektiriyor.
News
